Z czego żyją instytuty badawcze – raport NIK

NIK o gospodarce finansowej instytutów badawczych

NIK

W 2019 r. kontrolowane przez NIK polskie instytuty badawcze zarobiły od ok. 8 mln zł do ponad 91 mln zł. Niewielką tylko część tych przychodów – zaledwie 11,5 proc. – stanowiła sprzedaż wyników badań naukowych i prac rozwojowych, czyli efektów ich podstawowej działalności. Na sprzedaży samych patentów, praw ochronnych oraz licencji na stosowanie wynalazków i wzorów użytkowych zyskał tylko jeden z badanych instytutów – Nafty i Gazu, a i tak stanowiło to zaledwie 0,12 proc. jego przychodów. Nic więc dziwnego, że w 2019 r. w unijnym rankingu innowacyjności (European Innovation Scoreboard) Polska zajęła 24 miejsce wśród 27 państw.

NIK sprawdzała gospodarkę finansową ośmiu instytutów w latach 2018-2020 (I kwartał).

…W efekcie kontroli Izba złożyła zawiadomienie do prokuratury dotyczące podejrzenia popełnienia przestępstwa w Instytucie Energetyki. W 2018 r. pracownikom wchodzącego w jego skład Laboratorium Aparatury Pomiarowej wypłacono niemal 1,5 mln złotych premii motywacyjnej, choć zgodnie z regulaminem wewnętrznym przyznanie takiej premii jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy Laboratorium odnotuje zysk za dany rok. W tym przypadku wykazano stratę i to w wysokości ponad 263 tys. zł, tymczasem premia przeznaczona tylko dla kierownika wyniosła ponad 506 tys. zł….

Umiarkowani innowatorzy

Polskie instytuty badawcze dysponują potencjałem naukowym, który powinien być wykorzystywany do podnoszenia innowacyjności i konkurencyjności gospodarki. Model ich funkcjonowania przyjęty w 2010 r. okazał się jednak pod tym względem mało efektywny. Instytuty same stawiały sobie wyzwania, wskazywały problemy do rozwiązania i kierunki rozwoju. Skutek był taki, że celem ich działania stała się maksymalizacja przychodów własnych, a nie wkład w rozwój gospodarki. W efekcie ponad 30 proc. z nich czerpało zyski głównie z wynajmu nieruchomości, a nie z działalności badawczo-rozwojowej, m.in. dlatego w 2018 r. utworzono sieć badawczą Łukasiewicz, do której włączono 38 z ponad 100 instytutów badawczych…..Ośrodek Przetwarzania Informacji – w 2018 r. zarobił nieco ponad 61 mln zł, a w 2019 prawie 62 mln zł – to przychody własne instytutu wyniosły odpowiednio ok. 1,6 proc. i ok. 1,7 proc., a ich głównym źródłem był wynajem nieruchomości. Jak ustaliliśmy, od stycznia 2018 r. do kwietnia 2020 r. Ośrodek nie sprzedał żadnych wyników badań naukowych i prac rozwojowych, patentów czy praw ochronnych….Średnie miesięczne wynagrodzenia brutto na koniec I kwartału 2020 r. mieściły się w przedziale od nieco ponad 5 tys. zł w Instytucie Ekologii Terenów Uprzemysłowionych do niemal 10 tys. zł w Ośrodku Przetwarzania Informacji

….

Realizacja strategicznych programów badań naukowych w raporcie NIK

NIK o strategicznych programach badań naukowych

NIK

W latach 2011-2020 realizacja strategicznych programów badań naukowych (166 projektów badawczych o wartości dofinansowania 1,8 mld zł) przyniosła znaczny wzrost liczby nowych zespołów badawczych, uzyskanych stopni naukowych, publikacji i cytowań. Natomiast nie wpłynęła istotnie na realizację celów polityki naukowej państwa. Inne wskaźniki, jak np. liczba przedsiębiorstw utworzonych do komercjalizacji nowych rozwiązań, zwiększenie przychodów ze sprzedaży lub licencji praw własności przemysłowej bądź wzrost nakładów na działalność badawczo-rozwojową (B+R) podmiotów pozabudżetowych – zrealizowano w niewielkim stopniu

NCBR naruszało własne procedury wewnętrzne i zasady zarządzania programami strategicznymi, m.in. powoływało koordynatorów programów bez przeprowadzenia otwartego konkursu (dwa przypadki) oraz dopuszczało do konfliktu interesów poprzez niewyłączenie się członków komitetów sterujących z udziału w ocenie merytorycznej projektów i ich zmian.

W latach 2011-2020 przeprowadzono 10 konkursów, dofinansowano 166 projektów (w sumie 1,8 mld zł). i konkurs GOSPOSTRATEG przygotowano w sposób nierzetelny – nie przeanalizowano dogłębnie kwestii ograniczeń jednostek budżetowych w realizacji projektów w ramach tego programu. w efekcie trzykrotnie wprowadzano zmiany w regulaminie konkursu, czterokrotnie przedłużano termin rekrutacji, usunięto prawidłowo złożone wnioski z systemu, a ich ponowną rekrutację komunikowano ich redaktorom drogą mailową. Ponadto w ramach tego konkursu niezgodnie z ustawą o NCBR przyznano dofinansowanie w wysokości 4,84 mln zł….